انواع تار را بشناسید؛ معرفی کامل انواع ساز تار
تار یکی از محبوبترین و قدیمیترین سازهای ایرانی است و طرفداران زیادی در بین علاقمندان به موسیقی دارد. ساز تار را بر اساس برند شخص سازنده، منطقه جغرافیایی و ساختار آن به انواع مختلفی تقسیمبندی میکنند. از آنجایی که تنوع در بازار ساز تار زیاد است، بهتر است انواع تار را خوب بشناسید تا در هنگام خرید سردرگم نشوید. بنابراین ما در این مقاله قصد داریم درباره انواع تار صحبت کنیم تا شما را در این امر یاری دهیم.
انواع تار از نظر سطح مهارت نوازندگی
بطور کلی تار را از نظر سطح مهارت نوازندگی به سه نوع مشقی، معمولی و حرفهای تقسیم میکنند.
تار مشقی
تار مشقی چیست؟ تار مشقی یکی از انواع تار موسیقی است که کیفیت ساخت بالایی ندارد و صرفا جهت شروع نوازندگی از آن استفاده میکنند. این نوع تار، همان تاری است که گاها در کنار خیابانها برای فروش میگذارند. تار مشقی برای کسانی که در ابتدای راه یادگیری میباشند و یا در انتخاب ساز خود تردید دارند و نمیخواهند با ساز گرانی شروع کنند، توصیه میشود. اما اگر میخواهید تار را حرفهای ادامه دهید بهتر است بعد از مدتی کیفیت ساز خود را ارتقا دهید.
در ساخت این نوع تار معمولاً از چوبهای سبکتری مانند چوب توت یا گردوی تازه استفاده میشود تا هم وزن کلی ساز کاهش یابد و هم حمل آن برای هنرجو آسانتر باشد. پردهبندی تار مشقی سادهتر از مدلهای حرفهای است و معمولاً بین ۲۲ تا ۲۵ پرده دارد، تا هنرجویان بتوانند بهراحتی اصول پایهای مانند انگشتگذاری و کوک ساز را بیاموزند.
از نظر ویژگیهای فنی، تار مشقی چند خصوصیت برجسته دارد:
- وزن کم: وزن این ساز معمولاً بین ۱٫۵ تا ۲ کیلوگرم است که باعث میشود برای تمرینهای طولانیمدت بسیار مناسب باشد.
- پوست نازک: در ساخت آن اغلب از پوست بز با ضخامت حدود ۰٫۳ میلیمتر استفاده میشود که صدایی شفاف اما با حجم صدای کمتر تولید میکند.
- دسته باریک و طراحی ارگونومیک: این ویژگی باعث میشود ساز به راحتی در دست هنرجویان تازهکار قرار گیرد و کنترل بهتری روی پردهها داشته باشند.
علاوه بر ویژگیهای فنی، قیمت اقتصادی نیز از دلایل محبوبیت تار مشقی است. این ساز معمولاً در بازهی ۵ تا ۱۵ میلیون تومان (بسته به نوع چوب و کیفیت ساخت) در بازار عرضه میشود.
اگر بهتازگی قصد دارید یادگیری تار را شروع کنید، چه در کلاس حضوری و چه در دورههای آنلاین، خرید یک تار مشقی میتواند بهترین گزینه برای آغاز مسیر نوازندگی شما باشد.
تار معمولی
تار معمولی یا استاندارد، یکی از انواع ساز تار و بهتر بگوییم رایج ترین نوع تار در بین نوازندگان نیمهحرفهای و علاقهمندان جدی موسیقی است. کیفیت ساخت و اجزای تار معمولی نسبت به تار مشقی بالاتر و بهتر است. این ساز مناسب افراد تازهکاری است که از انتخاب ساز خود مطمئن هستند و مسیر یادگیری تار را با جدیت دنبال میکنند. تار معمولی را میتوانید برای انجام تمرینات روزانه و اجراهای کوچک مورد استفاده قرار داد.
این سازها از چوب های مرغوبتری، مانند شاهتوت کهنسال یا گردوی بالغ ساخته میشوند و پردهبندی دقیقتری نسبت به تار مشقی دارند. کاسه این تارها معمولاً از دو بخش مجزا (کاسه و نقاره) تشکیل شده، که با زاویه ای حدود ۳۰ درجه به هم متصل میشوند.
کاربردهای اصلی تار معمولی سه مورد است.
کابرد اول، اجراهای خانگی و محفلی است، چرا که صدای متعادل و رسای آن برای فضاهای کوچک مناسب است.
کاربرد دوم، گروههای موسیقی محلی است، چرا که تار معمولی با سازهایی، مانند دف و کمانچه هماهنگی خوبی دارد.
کاربرد سوم نیز آموزش سطح پیشرفته است.
از این ساز یکی از انواع تار است که در هنرستان های موسیقی، برای تربیت نوازندگان استفاده میشود. تفاوت تار معمولی با تار مشقی نیز در سه فاکتور است. اولین تفاوت، ضخامت پوست است. در تار معمولی برای طنین عمیقتر، از پوست گوساله با ضخامت ۰٫۵ میلی متر استفاده میشود.
تفاوت دوم، در جنس سیم ها است. در تار معمولی، سیم های فولادی و برنجی با درصد خلوص بالاتر ترکیب میشوند. تفاوت سوم نیز در قیمت آن ها است. تار معمولی چیزی بین ۲۰ تا ۵۰ میلیون تومان قیمت گذاری میشود.
تار حرفهای
تار حرفهای را میتوان شاهکار هنر سازسازی ایرانی دانست، سازی که نهایت دقت، تجربه و ذوق استادان برجسته را در خود جای داده است. این نوع تار معمولاً به دست سازندگان نامآشنا مانند یوسف پوریا و ابراهیم قنبریمهر ساخته میشود و هر جزئی از آن مانند انتخاب چوب و تنظیم نهایی پردهها با وسواس و دقتی علمی انجام میگیرد. ساز تار در سطح حرفهای معمولا مناسب اساتید و نوازندگان با سطح مهارت نوازندگی بسیار بالا میباشد. کیفیت متریال سازنده این تار بالا است و در ساخت آن به تمام جزییات اهمیت داده میشود. این نوع تار از استانداردهای معتبری برخوردار است که بر روی کیفیت و شفافیت صدای آن بسیار تاثیرگذار است.
در ساخت تارهای حرفهای از چوب درختان کهنسال شمال ایران (معمولاً توت یا گردو) استفاده میشود. این چوبها پس از برش، طی ۱۰ تا ۱۵ سال در شرایط کنترلشده خشک میشوند تا به پایداری کامل برسند و هیچگونه تابخوردگی یا تغییر شکل در طول زمان نداشته باشند.
تار حرفهای دارای ویژگیهایی است که آن را از سایر مدلها متمایز میکند:
- کاسهی دوتکهی تراشیدهشده: از چوب یکپارچه با ضخامت متغیر ۸ تا ۱۲ میلیمتر ساخته میشود تا صدایی زنده و پرطنین ایجاد کند.
- پردهبندی دقیق و قابل تنظیم: معمولاً شامل ۲۸ پرده از جنس روده گوسفند است که به نوازنده امکان تنظیم ظریف فواصل صوتی را میدهد.
- سیمهای ویژه: از آلیاژ نقره و فولاد ضدزنگ ساخته میشوند تا فرکانسهای هارمونیک و صدایی شفافتر و ماندگارتر تولید کنند.
- وزن متعادل: این ساز حدود ۳ تا ۳٫۵ کیلوگرم وزن دارد، که توازن ایدهآلی بین سبکی و استحکام فراهم میکند.
تارهای حرفهای یکی از انواع ساز تار است که از نظر ارزش هنری و مادی در رده بالای بازار قرار دارند. قیمت این سازها معمولاً از ۱۰۰ میلیون تومان آغاز میشود و نمونههای خاص یا موزهای ممکن است تا بیش از ۵۰۰ میلیون تومان نیز برسند.
انواع تار از نظر ساختار و منطقه جغرافیایی
تار ایرانی
یکی از رایجترین انواع تار در موسیقی سنتی، تار ایرانی است. این نوع تار دارای دو کاسه طنینی بزرگ و کوچک است که از چوب توت ساخته میشوند. تار ایرانی دارای دسته، سرپنجه، گوشی کوک و 6 عدد سیم میباشد که آنها را به صورت جفتی کوک میکنند. بر روی دسته این تار 28 عدد دستان بسته میشود که معمولا از جنس روده گوسفند میباشند. این نوع تار در بین علاقهمندان به به این ساز بسیار محبوب است و صدایی بسیار گرم و دلنشین دارد.
تار اصفهان
تار اصفهان یکی دیگر از انواع تار موسیقی است که جزییات ساختار آن با ساز ایرانی متفاوت است. این تفاوتها در ساخت باعث ایجاد صدایی خاص و متمایز از تار معمولی شده است. نوازندگان برای نواختن سبکهای خاص موسیقی ایرانی از جمله سبک اصفهان از این تار استفاده میکنند.
تار آذربایجانی یا تار قفقازی
تار سازی ایرانی است که حدود ۱۵۰ سال پیش از شیراز شکل گرفت، اما بعدها در قفقاز بیشترین تکامل را پیدا کرد و به تار آذری یا تار قفقازی معروف شد. ثبت این ساز در سال ۲۰۱۲ به نام آذربایجان در فهرست میراث معنوی یونسکو، اعتراض برخی هنرمندان ایرانی از جمله داریوش پیرنیاکان را بهدنبال داشت و آن را تحریف تاریخی دانستند.
تار آذری یکی از انواع تار است که نسبت به تار ایرانی تغییراتی داشته است، از جمله کوچکتر شدن و تغییر شکل کاسه طنینی، تغییر دسته، سرپنجه و کوک.
این ساز ابتدا ۱۸ سیم داشت اما به دلیل فشار روی خرک و پوست و مشکلات کوک، تعداد سیمها به ۱۱ عدد کاهش یافت. کاهش وزن ساز باعث شد نوازنده بتواند آن را راحتتر روی سینه قرار دهد.
میرزا صادقخان نقش مهمی در تحول تار داشت. او شکل کاسه را تغییر داد، آن را عمیقتر و سبکتر کرد و حالت بیضی به آن داد تا هم صدادهی تقویت شود و هم نوازندگی آسانتر گردد. همچنین با اصلاح محل اتصال دسته به کاسه، از ناموزونی صدا جلوگیری کرد. افزودن سیمهای «آلیکوت» نیز امکان اجرای حرفهایتر و هماهنگتر ملودی را فراهم ساخت.
این نوآوریها در زمان خود بیسابقه بودند و جایگاه تار را در موسیقی ایرانی و منطقهای تثبیت کردند.
تفاوت تار آذری با تار ایرانی
تار ایرانی و تار آذری از نظر شکل، صدا و شیوه نوازندگی با هم تفاوت دارند. تار ایرانی به صورت نشسته و روی ران پا نواخته میشود و دسته و کاسه آن در سمت راست نوازنده قرار میگیرد.
در مقابل، تار آذری به دلیل تغییر در شکل کاسه روی سینه قرار میگیرد که این حالت علاوه بر راحتی نوازندگی، باعث تقویت صدای ساز نیز میشود.
یک سری تفاوت بین تار ایرانی و تار آذربایجانی وجود دارد که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
- تار قفقازی نسبت به تار ایرانی دارای کاسه کوچکتری است و حجم آن نیز کمتر میباشد. همچنین از نظر ظاهری نیز کاسه این دو نوع تار با یکدیگر کمی متفاوت است.
- تار آذربایجانی دارای 11 عدد سیم است.
- دسته و کوک متفاوت از دیگر تفاوتهای تار ایرانی و آذربایجانی است.
- در تار آذربایجانی شکل سرپنجه، خرک و مضراب متفاوت میباشد.
- همچنین تعداد دستان و فواصل آنها بر روی دسته در تار آذربایجانی فرق میکند.
تغییراتی که در تار قفقازی نسبت به تار ایرانی به وجود آمد، باعث شد تا وزن آن سبکتر شود. بنابراین نوازندگان برای نواختن تار آذربایجانی میتوانند به راحتی آن را بر روی سینه خود قرار دهند.
نکات مهم در آموزش تار آذری
برای یادگیری حرفهای تار آذری، شرکت در کلاسهای تخصصی موسیقی ضروری است. یکی از مهمترین نکات در آموزش این ساز، نحوه قرار گرفتن آن روی سینه است که برخلاف تار ایرانی بوده و باید از ابتدای یادگیری به آن عادت کرد. گرفتن صحیح ساز در دست و تسلط بر وضعیت بدنی، نقش مهمی در کیفیت نوازندگی دارد و این مهارتها چه به صورت حضوری و چه آنلاین قابل آموزش هستند. علاوه بر تمرین عملی، شناخت جایگاه نتها و یادگیری مبانی تئوری موسیقی نیز برای حرفهای شدن در نوازندگی تار آذری اهمیت زیادی دارد.
انواع برندهای تار بر اساس نام سازنده
تار شهنواز
تار شهنواز یکی از خاصترین انواع ساز تار است که به افتخار استاد حسین شهناز، یکی از بزرگترین نوازندگان تار ایران، طراحی شده است. این مدل تار با ویژگیهای منحصر به فرد خود، برای نوازندگانی که به دنبال اجرای قطعات پیچیده و تکنیکهای پیشرفته موسیقی دستگاهی هستند، انتخابی فوقالعاده به شمار میرود. بنابراین یکی از بهترین برندهای تار ایرانی، تار شهنواز میباشد. جنس چوب آن از درخت توت است. به همین دلیل تار شهنواز دارای کیفیت بالا و قیمت مناسبی است. قسمت دسته یکی از مهمترین بخشهای تار است که کیفیت آن بسیار مهم میباشد. بنابراین در برند شهنواز دسته تار را از جنس چوب گردو که دارای مقاومت بالایی است میسازند.
ویژگیهای برجسته تار شهنواز
- کاسه گلابیشکل: طراحی خاص کاسه تار شهنواز باعث میشود تا حجم صوتی آن تا ۳۰ درصد بیشتر از تارهای استاندارد باشد و صدای آن عمیقتر و پرطنینتر به گوش برسد.
- دسته پهن: عرض دسته این ساز، معادل ۴٫۵ سانتیمتر است که برای اجرای ویبراسیونهای دقیق و ظریف بسیار مناسب است.
- سیمهای سنگین: سیمهای تار شهنواز با قطر ۰٫۴۵ میلیمتر ساخته میشوند که صدای بم و پرحجمی تولید میکنند و به نوازنده امکان ایجاد تنوع در فرکانسهای صوتی را میدهند.
تار شهنواز معمولاً در اجراهای دستگاههای پیچیده مانند شور و ماهور که نیاز به نوانسهای گسترده دارند، به کار میرود. علاوه بر این، این ساز برای ضبط آثار استودیویی با کیفیت بالا و اجرای آثار با دقت و جزئیات دقیق مناسب است.
تار شهرام کلهر
از دیگر برندهای محبوب بین نوازندگان تار، برند تار شهرام کلهر میباشد. تار شهرام کلهر یکی از مدلهای خاص ساز تار است که با الهام از سبک نوازندگی استاد شهرام کلهر طراحی شده است. این تار ویژگیهایی دارد که آن را برای نوازندگان حرفهای که به دنبال انعطافپذیری در اجرای تکنیکهای پیچیده و تعادل میان اصالت و نوآوری هستند، به گزینهای ایدهآل تبدیل کرده است. بسیاری از نوازندگان بنام موسیقی ایرانی نیز از این برند استفاده میکنند. در ساخت این ساز از استانداردهای بالایی بهره میگیرند و دارای کیفیت بسیار خوبی است. دسته این تار بسیار خوشدست است و دارای شیطانک و سیمگیر حرفهای میباشد. تار شهرام کلهر یکی از انواع تار است که از نظر ظاهری نیز زیبا و بسیار خوشرنگ است.
ویژگیهای برجسته تار شهرام کلهر:
- کاسه کوچک: این مدل تار با قطر ۳۲ سانتیمتر ساخته شده است که باعث کاهش وزن ساز میشود و به نوازنده امکان تحرک بیشتر و راحتتر هنگام اجرای قطعات سریع و پیچیده را میدهد.
- پردههای فلزی: به جای پردههای سنتی، ۲۶ پرده از جنس برنج در این تار نصب شده است که دقت کوک را افزایش میدهد و امکان تنظیمات دقیقتر را برای نوازنده فراهم میآورد.
- سیمهای نایلونی: استفاده از سیمهای نایلونی به کاهش کشش و افزایش راحتی در اجرای تکنیکهای خاص مانند گلیساندو کمک میکند و باعث میشود نوازنده بتواند صدای صاف و شفافتری تولید کند.
تار شهرام کلهر در دو جنبه نوآوری قابل توجهی دارد:
- جایگزینی پوست سنتی با ممبران مصنوعی: این تغییر به تار امکان مقاومت بیشتر در برابر رطوبت و تغییرات محیطی را میدهد و دوام آن را در شرایط مختلف حفظ میکند.
- پیکاپ الکترونیک: افزودن پیکاپ الکترونیک به این مدل، باعث میشود نوازندگان بتوانند به راحتی این ساز را به سیستمهای صوتی مدرن وصل کنند و صدای آن را در اجراهای زنده یا استودیویی تقویت کنند.
برند تار آریامهر سه مهر
تار آریامهر یکی دیگر از انواع تار است که میتواند آن را نمادی از همگرایی میان هنر سنتی ساز ایرانی و فناوریهای نوین روز دنیا دانست. این مدل تار نتیجه همکاری میان کارخانههای تولید تجهیزات موسیقی و اساتید دانشگاهی است و با هدف افزایش دقت، دوام و کارایی در نوازندگی طراحی شده است. تار آریامهر سه مهر در بین نوازندگان تار بسیار پرطرفدار میباشد. جنس کاسه این تار از چوب توت و جنس دسته آن از چوب گردو است. روی دسته تار آریامهر از استخوان مصنوعی کار میکنند که همین امر کیفیت و مقاومت دسته تار را بالا میبرد. همچنین در ساخت این ساز، از ترکیب چوب گردوی باکیفیت و فیبر کربن استفاده شده است. این تلفیق موجب میشود ساز در برابر تغییر شکل، انقباض یا انبساط ناشی از دما و رطوبت مقاومت بالایی داشته باشد، ویژگیای که آن را برای سفرها و اجراهای بینالمللی بسیار مناسب کرده است.
یکی از شاخصترین نوآوریها در تار آریامهر، وجود سیستم کوک خودکار است. در این فناوری، از پیچهای مجهز به ریزپردازنده (Micro-tuner) استفاده میشود تا تنظیم سیمها با دقت بسیار بالا و بدون نیاز به ابزار سنتی کوک انجام شود. این ویژگی برای نوازندگان حرفهای در اجراهای زنده یا ضبطهای استودیویی بسیار ارزشمند است.
ساختار ماژولار تار آریامهر یکی دیگر از نقاط قوت آن است. در این طراحی، نقاره از بدنه اصلی قابل جدا شدن است، به طوریکه حمل و نقل ساز مخصوصادر سفرهای طولانی، بسیار سادهتر و ایمنتر انجام میشود.
تار آریامهر سه مهر به دلیل ویژگیهای فنی و طراحی پیشرفته، دو مزیت اصلی دارد:
- مقاومت بالا در برابر تغییرات محیطی: مناسب برای تورهای بینالمللی و اجرا در شرایط آبوهوایی متفاوت.
- امکان تولید انبوه با کیفیت یکنواخت: این ویژگی باعث شده قیمت این مدل نسبت به امکاناتش منطقی باشد و معمولاً حدود ۷۰ میلیون تومان در بازار عرضه شود.
نکات مهم برای آموزش تار
- کوک کردن ساز قبل از تمرین: قبل از هر جلسه تمرین، حتماً ساز خود را کوک کنید. حتی اگر روز قبل آن را کوک کردهاید، کوک مجدد باعث میشود صدای ساز دقیق و هماهنگ باشد و کیفیت نواختن بهتر شود.
- متعهد بودن به تمرین: یادگیری تار نیازمند صبر و پشتکار است. عجله نکنید و تمرینها را مرحله به مرحله انجام دهید. تلاش بیپشتکار ممکن است باعث خستگی و کاهش علاقه شما به ساز شود.
- تمرکز کامل در زمان نواختن: هنگام تمرین، حواس خود را کاملاً روی ساز متمرکز کنید. مانند زمانی که برای درس خواندن یا کاری که به دقت نیاز دارد، تمام توجه خود را میدهید، در نوازندگی نیز باید از حواسپرتی دوری کنید تا مهارت واقعی به دست آید.
- آشنایی با نتها قبل از تمرین: قبل از شروع هر جلسه، نتها را مرور و بررسی کنید. آشنایی با نتها باعث میشود تمرینات شما راحتتر پیش برود و بتوانید تار را مانند یک نوازنده حرفهای در دست بگیرید و اجرا کنید.
نکات مهم هنگام خرید تار
- طراحی استاندارد ساز: ساز باید مطابق اصول یحیی یا شاهرخ ساخته شده باشد و کاسه آن از تعادل وزن و تقارن مناسبی برخوردار باشد؛ نه خیلی سنگین و نه خیلی سبک.
- جنس بدنه و دسته: بدنه و دسته تار باید از چوب مرغوب ساخته شده و بدون ترک یا خراش باشد، زیرا کیفیت چوب نقش مهمی در صدای خروجی و خوشنوازی ساز دارد.
- کیفیت گوشیها: گوشیها باید از چوب باکیفیت ساخته شده و هنگام چرخاندن برای کوک ساز نرم و روان باشند تا تجربه راحتی در کوک کردن فراهم شود.
- کیفیت خرک: خرک نقش کلیدی در خوشصدایی ساز دارد و بهتر است از شاخ حیوانات ساخته شده و به خوبی تراشیده شده باشد تا نوازنده هنگام مضراب زدن دچار مشکل نشود.
- محل قرارگیری خرک: خرک باید به گونهای روی پوست تار قرار گیرد که فاصله سیمها تا دسته زیاد نشود، زیرا فاصله زیاد باعث تأثیر منفی بر عملکرد موسیقیایی خواهد شد.
- پوست ساز: پوست تار باید سبک، نازک و بدون چربی باشد و معمولاً از روده حیوانی (معمولاً بره) تهیه میشود. نصب صحیح پوست نیز برای صدای باکیفیت ضروری است.
- صدای خروجی واضح: قبل از خرید حتماً ساز را امتحان کنید. صدای ساز خوب باید شفاف، صاف و بدون نویز باشد. اگر مبتدی هستید، از فروشنده بخواهید برای شما چند نت اجرا کند.
- قیمت تار: قیمت بستگی به مهارت سازنده و کیفیت ساخت دارد. انواع تارهای ساخته شده توسط اساتید بنام، قیمت بالاتری دارند، اما کیفیت و تجربه نوازندگی بهتری ارائه میدهند.
کلام آخر
همانطور که دانستید ساز تار دارای تنوع زیادی در ساخت و کیفیت میباشد. بنابراین ما در این مقاله به معرفی انواع تار و نحوه دستهبندی آنها پرداختیم تا در هنگام خرید، بتوانید ساز مناسب خود را با توجه به علاقه و سطح مهارت نوازندگیتان انتخاب کنید. درست است که داشتن یک ساز خوب و با صدایی مطلوب اولین قدم در راه یادگیری تار است، اما بدون همراهی استادی توانا و حرفهای تبدیل شدن به یک نوازنده ماهر امکانپذیر نمیباشد. بنابراین اگر به ساز تار علاقهمند هستید میتوانید به مجموعه سه لا چنگ بپیوندید و در کنار مدرسین مجرب مجموعه ما به یادگیری این ساز محبوب و خوشصدا بپردازید.
اساتید مجموعه سه لا چنگ بهترین اساتید آموزش تار آنلاین از سراسر کشور میباشند و در امر آموزش مجازی بسیار توانا و باتجربه هستند. شما میتوانید با شرکت در کلاسهای آموزش تار آنلاین در هر مکانی که هستید رویای یادگیری تار را به واقعیت تبدیل کنید.
همچنین برای کسب اطلاع از شهریه کلاس موسیقی ۱۴۰۴ و ثبتنام میتوانید با شماره 91098925-021 تماس حاصل نمایید و یا فرم مشاوره رایگان زیر را پر کنید تا در کوتاهترین زمان ممکن با شما تماس بگیریم.
جهت مشاوره رایگان و ثبتنام در کلاسها فرم زیر 👇 را پر کنید.