راهنمای کامل آموزش نت خوانی سنتور

همانطور که همه ما می‌دانیم اگر بخواهیم زبانی را یاد بگیریم ابتدا باید با الفبای آن آشنا شویم. برای شروع نوازندگی سنتور نیز مرحله نت خوانی یکی از مهم ‌ترین مراحل یادگیری سنتور می‌باشد. ممکن است یادگیری صحیح نت‌ها و جای دقیق آنها بر روی خطوط حامل، هنگام شروع آموزش سنتور برای نوازنگان کمی دشوار باشد. بنابراین ما در این مقاله قصد داریم شما را با آموزش نت خوانی سنتور از صفر تا صد آشنا کنیم تا شما را در درک هر چه بهتر این مرحله یاری دهیم.

اگر می‌خواهید در آینده تبدیل به یک نوازنده حرفه‌ای شوید، باید نت خوانی سنتور را خیلی خوب یاد بگیرید. در واقع با یادگیری نت خوانی شما قادر به درک این ساز خوش‌صدا خواهید شد. درست است که این امر در ابتدا کمی سخت به نظر می‌رسد اما با تلاش و تمرین می‌توانید از این مرحله با موفقیت عبور کنید. حال شاید این سوال برای شما پیش بیاید که نت خوانی سنتور چیست؟ باید در پاسخ به شما بگوییم که منظور از آموزش نت های سنتور، یادگیری علائم و نشانه‌هایی است که توسط آنها می‌توانید صدای نت‌ها، کشش آنها، کلیدها، نحوه مضراب زنی دست‌ها و… را تشخیص دهید.

آشنایی با اصطلاحات اولیه آموزش نت خوانی سنتور

اگر در مرحله شروع نوازندگی و آموزش نت های سنتور هستید، ابتدا باید با اصطلاحات اولیه آن آشنا شوید. در ادامه به بررسی کامل این کلمات پرکاربرد در نت خوانی می‌پردازیم.

خط حامل

منظور از خطوط حامل 5 خط موازی و مساوی است که نت ‌های سنتور را بین یا روی آنها می‌نویسند. با نوشتن نت ‌های سنتور به ترتیب روی خطوط حامل می‌توانیم بفهمیم چه نتی را باید اجرا کنیم. در واقع جایگاه نت‌ها بر روی خطوط حامل است که به آنها اسم و شخصیت می‌دهد. خطوط حامل را از پایین به بالا می‌شمارند و نت‌های سنتور را از چپ به راست در بین و روی خطوط می‌نویسند.

نت های سنتور روی ساز

اصطلاح پرکاربرد بعدی در آموزش نت خوانی سنتور واژه نت می‌باشد. یادگیری علائم مربوط به شناسایی نت‌ها، جزء ضروری‌ترین مراحل آموزش نت سنتور برای مبتدیان می‌باشد. چرا که بدون یادگیری آن قادر به اجرای قطعات موسیقی نمی‌باشید. نت‌ها در واقع همان الفبای موسیقی هستند و جای آنها بین یا روی خطوط حامل می‌باشد. برای یادگیری بهتر، می‌توانید آنها را بر روی کاغذ بنویسید و با تمرین و تکرار نت‌ها را کاملا حفظ کنید.

نت‌های سنتور به ترتیب شامل هفت نت اصلی است که اسم نت های سنتور به فارسی دو، ر، می، فا، سل، لا و سی می‌باشد. در سنتور این 7 نت، 21 بار و در 3 پوزیسیون نواخته می‌شوند. البته لازم به ذکر است که نت‌های فا و می در سنتور هر کدام 4 بار تکرار شده‌اند. فرکانس نت ‌های سنتور با یکدیگر متفاوت است و هر چه در خطوط حامل بالاتر می‌رویم صدای نت‌ها زیرتر می‌شود. نت‌های موسیقی را با حروف انگلیسی نیز نام‌گذاری می‌کنند و لازم است که آنها را با این حروف نیز بشناسید. در نام‌گذاری انگلیسی نت‌ها را با حروف زیر نشان می‌دهند:

دو”C”، ر “D”، می “E”، فا “F”، سل “G”، لا “A”، سی  “B”

برای نحوه نام‌گذاری نت‌های سنتور بر روی ساز از خرک پایین شروع کرده و سیم‌های اولین خرک را برای نت “می” تنظیم می‌کنیم. نت های سنتور به ترتیب نت‌های فا، سل، لا، سی، دو، ر، می و فا در آخرین خرک بر روی سیم‌ها تنظیم می‌شوند. این نام‌گذاری در هر سه پوزیسیون سنتور یکسان می‌باشد.

بیشتر بدانید: بهترین کتاب های آموزش سنتور از مبتدی تا پیشرفته

نحوه تشخیص انواع نت می در سنتور و خط حامل

یکی از چالش‌های اصلی هنرجویان در شروع سنتورنوازی، وجود ۴ نت «می» با فرکانس‌ها و جایگاه‌های مختلف روی ساز است. اگر تفاوت آن‌ها را روی خطوط حامل یاد بگیرید، در اجرای قطعات دچار سردرگمی نمی‌شوید:

• می سیم زرد (خرک اول زرد): بم‌ترین نت «می» ساز است و روی خط اول حامل کلید سل نوشته می‌شود (گاهی برای تمایز، علامت عدد ۸ کوچک زیر حامل قرار می‌گیرد).
• می سیم سفید (خرک اول سفید): صدایی یک اکتاو زیرتر دارد و در فاصله بین خط چهارم و پنجم حامل جای می‌گیرد.
• می پشت خرک (خرک اول پشت خرک): روی خط کمکی سوم بالای حامل نوشته می‌شود و صدای بسیار زیر و شفافی تولید می‌کند.
• می خرک هشتم (سیم‌های زرد و سفید): در ردیف خرک‌ها، خرک هشتم نیز نت «می» است که در ملودی‌های اوج کاربرد دارد؛ در سیم سفید روی خط پنجم حامل و در پشت خرک روی خطوط کمکی بالاتر نت‌نویسی می‌شود.

چیدمان نت‌ها روی سیم‌های سنتور (سیم‌های زرد و سفید)

بسیاری از هنرجوها در ابتدای راه، در تشخیص جایگاه سیم‌ها دچار سردرگمی می‌شوند. حقیقت این است که یادگیری جای نت‌ها روی سنتور، بیش از آنکه حفظ کردنی باشد، الگویی است که اگر یک‌بار آن را درک کنید، همیشه در ذهنتان می‌ماند. به طور کلی، سنتور از نظر چیدمان سیم‌ها و محدوده صوتی به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود:

• سیم‌های زرد (بخش سمت راست): این سیم‌ها نزدیک‌ترین بخش به بدن نوازنده هستند و صدای بم و گرمی دارند. یادگیری نت‌خوانی سنتور معمولاً از همین سیم‌ها شروع می‌شود.
• سیم‌های سفید (بخش میانی): این سیم‌ها در واقع نت‌های همان پوزیسیون زرد هستند، با این تفاوت که یک اکتاو زیرتر (بالاتر) صدا می‌دهند. بخش اصلی قطعات سنتور روی این سیم‌ها اجرا می‌شود.
• سیم‌های پشت خرک (بخش انتهایی): این سیم‌ها که در سمت چپ ساز قرار دارند، صدای بسیار زیری دارند و یک اکتاو بالاتر از سیم‌های سفید کوک می‌شوند.

برای اینکه راحت‌تر این تفاوت را درک کنید، می‌توانید به این راهنمای سریع نگاهی بیندازید:

نکته طلایی برای هنرجویان:

لازم نیست برای هر سیم، یک دنیای جداگانه را حفظ کنید. یک ترفند حرفه‌ای این است که خرک ۳ (نت لا) را در هر سه بخش به عنوان “نقطه مرجع” در نظر بگیرید. وقتی جایگاه «لا» را در سیم‌های زرد حفظ کنید، به راحتی می‌توانید جایگاه آن را در دو بخش دیگر هم پیدا کنید. با تمرکز روی این خرک‌های مرجع، روند یادگیری نت‌خوانی شما سرعت بسیار بیشتری خواهد گرفت.

کلید

اصطلاح بعدی که در آموزش نت سنتور به زبان ساده باید با آن آشنا شوید کلید است. در واقع کلید است که در شناسایی نام نت‌ها بر روی خطوط حامل به ما کمک می‌کند. کلید علامتی است که در ابتدای خطوط حامل نوشته می‌شود و به طور قراردادی نام نت‌ها را روی خطوط مشخص می‌کند. در موسیقی کلیدها را با نام‌های کلید دو، سل و فا به کار می‌برند. اما کلیدی که در سنتور از آن استفاده می‌کنیم کلید سل است. در کلید سل، نتی که بر روی خط دوم نوشته می‌شود نت سل است. به این ترتیب نت سل به عنوان نت مبدا در این کلید، برای یافتن نت‌های بعدی و قبلی خودش بصورت راهنما عمل می‌کند.

سرکلید

در آموزش نت خوانی سنتور آشنایی با علائمی مانند سرکلید بسیار ضروری است. سرکلیدها علائمی هستند که بعد از کلید سل و بین یا بر روی خطوط حامل نوشته می‌شوند. این علائم که به آنها علائم عرضی یا تغییر‌دهنده نیز می‌گویند شامل بمل (♭)، دیز (♯)، بکار (♮)، کرن و سری است. علائم سرکلید تعیین‌کننده کوک ساز نت موسیقی سنتور می‌باشند. این بدان معنی است که شما از روی این علائم دستگاه مربوط به قطعه را متوجه می‌شوید. هدف از نوشتن سرکلید آسان‌تر کردن نت خوانی سنتور و حداقل استفاده از علائم تغییر‌دهنده در طول قطعه می‌باشد. این علائم در طول قطعه ثابت است مگر اینکه در مواردی در قطعه و درکنار نت علامت بکار و یا علامت دیگری گذاشته شود.

علامت ۸ زیر نت در سنتور (8vb): اگر در زیر خط حامل یا زیر نتی عدد 8 را مشاهده کردید، به این معناست که باید آن نت یا میزان را یک اکتاو بم‌تر اجرا کنید. در نت‌نویسی سنتور، این علامت کاربرد بسیار زیادی دارد و به نوازنده نشان می‌دهد که باید مضراب را روی سیم‌های زرد (پوزیسیون بم) فرود بیاورد تا نیاز به رسم خطوط کمکی متعدد زیر حامل نباشد.

شکل و کشش نت‌ها

از دیگر پارامترهایی است که در آموزش نت خوانی سنتور بسیار حائز اهمیت می‌باشد، شکل نت‌ها و کشش آنها است. شکل نت‌های سنتور به شما نشان می‌دهد که کشش آنها از لحاظ زمانی نسبت به یکدیگر چقدر است. در یک قطعه موسیقی همه نت‌ها به یک اندازه کشیده نمی‌شوند وگرنه زیبایی آهنگ از بین خواهد رفت. طولانی‌ترین نت موسیقی، نت گرد است و ارزش زمانی بقیه نت‌ها بر اساس آن در نظر گرفته می‌شود. ارزش زمانی نت‌ها با توجه به سرعت قطعه کم و زیاد می‌شود اما سرعت آنها نسبت به یکدیگر همیشه ثابت است. برای درک بهتر به شکل زیر توجه کنید.

میزان در آموزش نت خوانی سنتور

قطعات موسیقی از نظر زمانی به قسمت‌های مساوی تقسیم می‌شوند که به هر یک از این بخش‌ها میزان و به خطوطی که بصورت عمودی آنها را از هم جدا می‌کند خط میزان گفته می‌شود. نقش خط میزان نظم دادن به قطعات موسیقی می‌باشد. در یک قطعه موسیقی ارزش زمانی میزان‌ها با یکدیگر برابر است.

کسر میزان

کسر میزان که در ابتدای خطوط حامل و بعد از کلید نوشته می‌شود، نشان‌دهنده نوع و تعداد نت‌ها در هر میزان است. عدد بالای کسر میزان تعداد نت‌ها و عدد پایین آن نوع نت را نشان می‌دهد. مثلا کسر میزان  به معنی این است که در هر میزان دو نت سیاه نوشته می‌شود. حال هر کدام از این نت‌های سیاه می‌توانند به نت‌های کوچکتر از نظر زمانی در میزان تقسیم شوند، اما در هر میزان مجموع ارزش زمانی نت‌ها برابر با دو نت سیاه می‌باشد.

مضراب‌های چپ و راست

یکی دیگر از علائمی که در اموزش نت خوانی سنتور باید به آن دقت کنید، علائم مربوط به انتخاب دست برای ضربه زدن با مضراب است. برای نواختن سنتور با هر دو دست مضراب‌زنی می‌شود. در نحوه نت خوانی سنتور مبتدی برای اینکه مشخص شود هر نت با کدام دست باید نواخته شود از علائمی استفاده می‌شود که در شکل زیر نشان داده شده است.

سرعت قطعه یا تمپو

در آموزش نت های سنتور یکی از مواردی که باید بیاموزید تمپو قطعات می‌باشد. سرعت نواختن هر قطعه در بالای خطوط حامل آن نوشته می‌شود. میزان کشش هر نت بر حسب ثانیه را با پارامتر تمپو مشخص می‌کنند و  این عدد برای هر قطعه متفاوت است. بهتر است برای تعیین و تمرین سرعت نواخته شدن نت‌ها، از مترونوم استفاده کنید.

چطور یادگیری نت خوانی سنتور را آسان‌تر کنیم

چگونه نت های سنتور را سریع و اصولی حفظ کنیم؟

به جای تلاش برای حفظ کردن طوطی‌وار ۲۷ ردیف سیم، با درک منطق چیدمان خرک‌ها می‌توانید در کمتر از چند روز جایگاه تمام نت‌ها را به خاطر بسپارید:

1. تثبیت نت‌های مرجع (خرک ۱ و ۳): خرک سوم (نت لا) مهم‌ترین خرک سنتور و مبنای کوک ساز است و خرک اول نیز نت می است. اگر جایگاه این دو خرک را کاملاً مسلط شوید، برای پیدا کردن بقیه نت‌ها کافی است فاصله آن‌ها را نسبت به خرک ۱ یا ۳ بسنجید.
2. کدگذاری بر مبنای سیم‌های هم‌نام: ترتیب نت‌ها از پایین به بالا در هر دو ردیف سیم‌های زرد و سفید کاملاً یکسان است (می، فا، سل، لا، سی، دو، ر، می، فا). بنابراین با حفظ کردن توالی خرک‌های زرد، عملاً نام خرک‌های سفید و پشت خرک را هم بدون تلاش مضاعف یاد گرفته‌اید.
3. استفاده از الگوی پرش‌های یکی‌درمیان: نت‌های روی خطوط حامل (می، سل، سی، ر) دقیقاً معادل خرک‌های فرد سنتور (۱، ۳، ۵، ۷) هستند. با تمرین مضراب‌زدن روی خرک‌های یکی‌درمیان، ارتباط بین خط حامل و ساز در ذهن شما کدگذاری بصری می‌شود.

بصری فکر کنید

بعد از اینکه نت های سنتور را حفظ کردید، سعی کنید نام نت‌ها و مکان قرارگیری آنها روی خطوط حامل را به صورت بصری یاد بگیرید. طوریکه که بلافاصله بعد از دیدن هر نت، نام آن را به خاطر بیاورید. زیرا در اجراهای سریع شما زمانی برای فکر کردن و به خاطر آوردن  اسم نت های سنتور ندارید.

گام‌ها را یاد بگیرید

در حین نت خوانی سنتور ممکن است به بخش‌هایی برخورد کنید که نت ها با توالی خاصی به بالا و پایین حرکت کنند. یادگیری گام‌ها به شما کمک می‌کند تا در زمان نواختن قطعات، بلافاصله بعد از دیدن الگو و بدون توجه به دیگر نت‌ها، بتوانید گام را بنوازید.

نت های سنتور را با چشم دنبال کنید

یک نکته مهم دیگر در آموزش نت خوانی سنتور این است سعی کنید نت ها را جلوتر و قبل از نواختن بخوانید. این بدان معنا است که همیشه  چند نت، جلوتر از نت در حال اجرا باشید.

حواستان به دست مخالف باشد

شما باید نت‌های هر دو دست را به صورت جداگانه یاد بگیرید و تمرین کنید اما همیشه دست دیگر را قبل از رسیدن به قسمت اجرا آماده کنید.

یکی از بزرگترین مشکلات هنرجویان مبتدی ضعف در آماده نگه داشتن دست مخالف می‌باشد. مثلا هنرجو نت‌های یک دست را خوب می‌خواند اما وقتی نوبت به دست دیگر می‌رسد به دلیل اینکه نتوانسته نت‌های آن را جلوتر بخواند در جاگیری دست دچار مشکل می شود.

نکات مهم در حین نت خوانی سنتور

در پروسه یادگیری نت های سنتور ممکن است نتی را ببینید که در سمت راست آن، نقطه‌ای نوشته شده باشد. این نقطه در سمت راست نت به معنای این است که به اندازه نصف کشش نت به آن نت اضافه شود.

• نیاز است بدانید که علامت دیِز، بِمُل، بِکار، سُری و کُرُن برای تغییر صدای نت ها به کار گرفته می‌رود.
• وجود علامت دیِز قبل از نت صدای تولید شده به اندازه نیم پرده زیر می‌شود.
• اگر علامت بِمُل قبل از نتی قرار بگیرد صدای آن به اندازه نیم پرده بم می‌شود.
• علامت بِکار قبل از نت نشان دهنده این است که صدا تولید شده نت به حالت عادی باز می گردد.
• اگر علامت سُری قبل از نتی قرار بگیرد، صدای تولید شده از آن نت به اندازه ربع پرده زیر شنیده می‌شود.
• اگر علامت کُرُن قبل از نتی قرار بگیرد، صدای تولید شده از آن نت به اندازه نیم پرده بم‌تر می‌شود.

کلام آخر

در این مقاله ما سعی کردیم شما را با آموزش نت خوانی سنتور آشنا کنیم. اما باید بدانید که یادگیری نت خوانی سنتور و تسلط به آن نیازمند تمرین روزانه و تلاش است. از طرفی وجود یک استاد باتجربه می‌تواند به شما در یادگیری اصولی نت خوانی بسیار کمک‌کننده باشد. بنابراین می‌توانید با عضویت در وبسایت سه لا چنگ به جامعه هنرجوهای آنلاین سنتور بپیوندید. در وبسایت سه لا چنگ بهترین و باتجربه‌ترین اساتید از سراسر کشور حضور دارند تا تجربه شیرینی از آموزش سنتور آنلاین را برای شما به ارمغان آورند.

ما این فرصت را برای علاقه‌مندان به سنتور از داخل و خارج از کشور فراهم کرده‌ایم تا بتوانند از هر کجای دنیا در کلاس‌های آنلاین ما شرکت کنند. اگر شما نیز علاقه‌مند به آموزش سنتور آنلاین هستید به وبسایت ما مراجعه کنید و با حرفه‌ای‌ترین اساتید سنتور در ارتباط باشید. برای کسب اطلاعات بیشتر و ثبت‌نام در کلاس‌ها می‌توانید با شماره 91098925-021 تماس حاصل نمایید.